Urtero, irailaren 26an, Ingurumen Osasunaren Munduko Eguna ospatzen da. 2026an, “Environmental Health: Standing with Science to Protect Communities” goiburua jarri zaio jardunaldiari, zientziak komunitateak beren ingurunean dauden arriskuetatik babesteko duen eginkizuna nabarmentzeko. Inguruneko faktoreek populazioen osasunean nola eragin dezaketen aztertzen duen Osasun Publikoaren diziplina bat da ingurumen-osasuna. Uretan, airean, lurzoruan eta habitatetan dauden arrisku fisikoak, kimikoak edo biologikoak identifikatu, ebaluatu eta zaintzeaz arduratzen da, Osasun Bakarraren (One Health) ikuspegitik abiatuz.
NEIKERen, Animalia Zientzia Sailean, arrisku biologikoak aztertzen laguntzen dugu batez ere. Gure lanaren barruan sartzen dira bektoreak zaintzea, hala nola eltxoak eta kaparrak, transmiti ditzaketen patogenoak aztertzea eta basafaunarekin eta etxeko animaliekin lotutako zoonosiak ikertzea. Klimaren eta paisaiaren aldaketek, urbanizazioak edo nazioarteko mugikortasunak espezie batzuen banaketa zabaltzea edo lehen ez zeuden lurraldeetara iristea eragin dezakete. Prozesu horiek ikertzeak arrisku-egoera berriak ezagutzea ahalbidetzen du.
Lan horrek etengabeko zaintzako programak eta hainbat ingurunetan garatutako ikerketa-proiektuak konbinatzen ditu. Eusko Jaurlaritzarekin eta udalekin batera egindako Euskadiko eltxo inbaditzaileak zaintzeko programari esker, Aedes albopictus eta Aedes japonicus gaixotasun birikoen (dengea, zika, chikungunya eta Mendebaldeko Niloko sukarra) bektoreak hedatzen ari dira. EAEko basa-espezieen osasun-zaintzari ere eusten diogu, animalien osasunerako eta osasun publikorako interesgarriak diren gaixotasunen prebalentzia eta banaketa ezagutzeko ingurune naturalean. Programa horiekin batera, hainbat proiektuk aztertzen dute inguruneko ezaugarriek nola baldintzatzen dituzten arrisku biologikoak. LIFE URBANKLIMA 2050 proiektuak eltxoen eta kaparren presentzia aztertu zuen hiri-parkeetan eta hiri-inguruetan; Interreg POCTEFA PYRTICK -ek, berriz, kaparrak eta horien patogenoak aztertu zituen Pirinioetako hainbat eremutan. Interreg POCTEFA AVES proiektuak basa-hegaztiei lotutako osasun-arriskuak aztertzen ditu, eta Urdaibaiko hezegunean eltxoen jarraipena egitea jasotzen du. Azkenik, hasi berri den LIFE BASOZARek, NEIKEReko Baso Sailak koordinatuak, bere eginkizunen artean du ebaluatzea baso helduen ezaugarriak berreskuratzeko esku-hartzeek nola eragin lezaketen kaparren populazioetan eta Borrelia bakteiroaren zirkulazioan, Lyme gaixotasunaren eragile eragilea baita.
Programa eta proiektu horiek lurraldean dauden arrisku biologikoak hobeto ezagutzen laguntzen digute. Lortutako informazioak aldaketak detektatzeko, zaintza bideratzeko eta animalien eta pertsonen osasunerako izan daitezkeen arazoak aurreikusteko aukera ematen du.
İbrahim KARASU -ren argazkia
