Aedes generoko eltxo inbaditzaileak, hala nola eltxo tigrea (Aedes albopictus), Europan hedatzen jarraitzen dute, mugikortasunak eta gero eta egokiagoak diren ingurumen-baldintzek bultzatuta. Haien ziztadek eragiten duten eragozpenaz gain, baldintza egokiak emanez gero, denguea, Zika eta chikungunya bezalako gaixotasunen transmisioa erraztu dezakete; horregatik, haien zaintza lehentasunezkoa da osasun publikoarentzat. Euskadin, NEIKERek eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak duela hamar urte baino gehiagotik martxan dute zaintza-programa bat, haien banaketa ezagutzeko, bilakaera jarraitzeko eta prebentzio-neurriak bideratzeko.
2025ean, zaintza 64 udalerritan egin da, horietatik 5 eremu zentinela izanik, eta 4.200 lagin baino gehiago aztertu dira hamabostean behin berrikusitako obitranpen bidez. Emaitzek berresten dute, beste urte batez, Aedes eltxoen presentzia oso hedatua dela zaindutako eremuetan, baita Euskadin dauden bi espezie nagusien zirkulazioa ere: Aedes albopictus eta Aedes japonicus, dagoeneko udalerri askotan batera agertzen direnak. Oro har, 2025ean ikusitako ugalketa-jarduera aurreko urteetakoa baino txikiagoa izan da, bereziki 2023arekin alderatuta; hala ere, alde horiek zuhurtziaz interpretatu behar dira, adierazle orokorrak zaintza-estrategiaren aldaketek ere baldintza baititzakete. Eremu zentinelek urtarokotasun argia baieztatzeko aukera eman dute: jarduera maiatzaren amaieran hasi zen, baliorik handienak abuztu eta urria bitartean izan zituen, eta azaroaren amaierara arte luzatu zen. Gainera, hamar urte baino gehiagoko jarraipenaren ondoren, programak dagoeneko Euskadiko 100 udalerri baino gehiago zaintzea ahalbidetu du, eta eltxo tigrea horietako 72tan ezarrita dagoela egiaztatu da; horrek espezie horren aurrerapena eta lurraldeko finkapena islatzen ditu.
Udaran zehar, ohiko zaintzaz gain, hainbat aldiz aktibatu zen inportatutako arbobirosi kasuen aurreko protokoloa. Egoera horietan, Osasun Sailak, kontratatutako enpresa batekin batera, kasu inportatu biremiko batzuen inguruan ikerketa entomologikoak egin zituen, tokiko transmisio-arriskua murrizteko eta kasu autoktonoak agertzea prebenitzeko helburuarekin. Jarduketa horietan jasotako eltxoak NEIKERek PCR bidez aztertu zituen, eta ez zen dengue, Zika edo chikungunya birusetarako positibo zen alerik detektatu. Era berean, 2025ean Bilboko Portuan ere zaintza entomologikoa egin zen, Osasun Ministerioak, CCAESen bidez, bultzatutako eta Zaragozako Unibertsitateak koordinatutako proiektu baten esparruan; proiektu hori NEIKEReko taldeak garatzen du Euskal Autonomia Erkidegoan. Sarrera berri posibleak goiz detektatzera bideratutako jarraipen horretan ez da Aedes aegypti ezta beste espezie inbaditzaile berririk ere detektatu.
Zaintza-datuetatik harago, 2025eko kanpainak agerian uzten du ikerketaren, osasun publikoaren eta udal-kudeaketaren arteko elkarlana indartzen jarraitzearen garrantzia. Koordinazio hori funtsezkoa da lehenago detektatzeko, hobeto jarduteko eta arriskua murrizteko, are gehiago inguruan dagoeneko kasu autoktonoak jakinarazi diren testuinguru batean. Horri, gainera, udalerri bakoitzaren errealitatera egokitutako kudeaketa-tresnak gehitu behar zaizkio, toki-mailan prebentzioa eta erantzuteko gaitasuna hobetzeko.
Zaintza-programa hau posible da NEIKERen eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren arteko lankidetzari esker, baita Donostiako, Bilboko eta Vitoria-Gasteizko udalen laguntzari esker ere. Ekimenak Eusko Jaurlaritzako Elikadura, Landa Garapen, Nekazaritza eta Arrantza Sailaren finantzaketa du, eta LIFE IP Urban Klima 2050 proiektuaren kofinantzaketa ere jasotzen du; proiektu honetan C.3.1 ekintzan parte hartzen dugu: klima-aldaketa osasun-politiketan integratzea.
Eltxo tigreari buruzko informazio gehiago: ESTEKA
Irudia: https://www.irekia.euskadi.eus/
